شبستان

به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم به نقل از حوزه، آیت‌الله محمدمهدی شب‌زنده‌دار دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه، در سیزدهمین اجلاسیه مدیران حوزه‌های علمیه استان‌ها و معاونان و مدیران ارشد ستادی، ضمن تبریک ایام و تسلیت شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی و جمعی از فرماندهان، دانشمندان و شهدای حوادث اخیر، به بیان نکاتی درباره جایگاه مدیریت حوزه، چگونگی کسب رضایت حضرت ولی‌عصر(عج) و الزامات تربیت طلاب پرداخت.

وی سخنان خود را در سه محور اصلی سامان داد و اظهار داشت: نخستین مسئله، توجه به اهمیت و بزرگی مسئولیتی است که مدیران حوزه‌های علمیه بر عهده گرفته‌اند؛ محور دوم، شناخت راه‌های جلب رضایت پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) به‌ویژه حضرت ولی‌عصر(عج) و محور سوم نیز بیان برخی نکات و تذکرات مدیریتی و تربیتی است.

طلبگی؛ جایگاهی ارزشمند که نباید با جاذبه‌های دنیا معاوضه شود

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه در ادامه با اشاره به مسئله یأس و ناامیدی برخی طلاب گفت: در قم و حتی در سفرهای مختلف و در ارتباط با طلاب مشاهده می‌شود که برخی طلاب، پس از گذشت مدتی از دوران طلبگی، گرفتار حالت یأس و ناامیدی می‌شوند؛ بنابراین برای رفع این مسئله باید عظمت کاری را که طلبه بر عهده گرفته است، برای خود او تبیین کنیم.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار افزود: همین که انسان خود را در اختیار پیامبر عظیم‌الشأن اسلام(ص) و ائمه هدی(ع) به‌ویژه حضرت بقیةالله الاعظم(عج) قرار دهد و سرباز پا به رکاب آن بزرگواران باشد، خود دارای ارزش و منزلت بسیار بالایی است؛ حتی اگر در یک مقطع، مأموریت و کار مشخصی نیز برای او تعریف نشده باشد.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تصریح کرد: مدیران و استادان باید راهکارهایی را برای جلوگیری از ایجاد یأس و ناامیدی در میان طلاب پیدا کنند و خود نیز مراقب باشند گرفتار چنین وضعیتی نشوند.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه با استناد به روایتی از امام صادق(ع) درباره یکی از خدمتگزاران آن حضرت، به تبیین ارزش خدمت به اهل‌بیت(ع) پرداخت و گفت: در این روایت، فردی که خدمتگزار امام صادق(ع) بود، در معرض پیشنهادی قرار گرفت که می‌توانست در برابر واگذاری خدمت خود به شخص دیگری، به ثروت فراوانی دست پیدا کند؛ اما امام صادق(ع) با بیان جایگاه شیعیان و خدمتگزاران اهل‌بیت(ع) در قیامت، حقیقت ارزشمند این خدمت را برای او آشکار کردند.

عضو فقهای شورای نگهبان ادامه داد: پیام این روایت آن است که اگر کسی خادم اهداف، آرمان‌ها و مکتب پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) باشد، این جایگاه با امور دنیوی قابل مقایسه نیست.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار خاطرنشان کرد: هر طلبه و دانش‌پژوهی که وارد حوزه می‌شود باید این حقیقت را درک کند که خادم پیامبر اکرم(ص)، ائمه هدی(ع)، حضرت زهرا(س) و مکتب و آرمان‌های آنان است و هیچ‌یک از جاذبه‌های دنیوی نباید او را از این مسیر پرافتخار جدا کند.

خانواده‌ها برای حفظ مسیر علمی طلاب باید توجیه شوند

وی با اشاره به برخی فشارهای اجتماعی و خانوادگی برای ترک مسیر طلبگی، اظهار داشت: گاهی طلبه‌ای که از نظر علمی توانمند و اهل درس است، تحت تأثیر اطرافیان قرار می‌گیرد که چرا مانند برخی افراد به دنبال شغل و فعالیت دیگری نمی‌رود.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه تأکید کرد: باید برای خود طلبه و خانواده و بستگان او تبیین شود که جامعه برای تربیت عالمان، مجتهدان و صاحب‌نظران در علوم اسلامی نیازمند افرادی است که سال‌های جوانی خود را صرف تحصیل و کسب توان علمی کنند.

عضو فقهای شورای نگهبان افزود: اگر طلبه در سال‌هایی که باید توان علمی خود را تقویت کند، درگیر مشاغل متعدد شود، طبیعتاً این اشتغالات می‌تواند مانع رشد علمی او شود؛ بنابراین خانواده‌ها نیز باید درک کنند که تحمل برخی دشواری‌ها و حتی کاهش برخی امکانات و رفاهیات، می‌تواند ثمرات ارزشمند علمی و معنوی برای آینده فرد و جامعه داشته باشد.

راه رسیدن به رضایت امام زمان(عج)؛ الگوی علی بن مهزیار

آیت‌الله شب‌زنده‌دار در ادامه دومین محور سخنان خود را به این پرسش اختصاص داد که چگونه می‌توان رضایت پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) و به‌ویژه حضرت ولی‌عصر(عج) را به دست آورد.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به نامه امام جواد(ع) به علی بن مهزیار گفت: در این نامه، امام جواد(ع) ضمن دعا و تمجید از علی بن مهزیار، ویژگی‌هایی را برای او بیان می‌کنند که می‌تواند معیار مهمی برای شناخت مسیر رضایت امام باشد.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه افزود: در این نامه، امام جواد(ع) علی بن مهزیار را به دلیل برخورداری از ویژگی‌هایی همچون خیرخواهی و دلسوزی، اطاعت و فرمانبرداری، خدمتگزاری، بزرگداشت و تعظیم شریعت و قیام به وظایف و تکالیف مورد ستایش قرار می‌دهند.

عضو فقهای شورای نگهبان خاطرنشان کرد: انسان باید از خود بپرسد آیا آرزو ندارد که مورد رضایت مولای خود، به‌ویژه حضرت بقیةالله الاعظم(عج) قرار گیرد و اگر قرار بود امام زمان(عج) برای او تقدیرنامه‌ای صادر کند، آیا دوست ندارد چنین ویژگی‌هایی در آن تقدیرنامه ذکر شود؟

آیت‌الله شب‌زنده‌دار تصریح کرد: این روایت به ما نشان می‌دهد که مسیر کسب رضایت اولیای الهی، از دلسوزی، خدمتگزاری، اطاعت، تقوا، رعایت شریعت و انجام دقیق وظایف می‌گذرد.

هیچ‌یک از اعمال ما از نگاه اولیای الهی پنهان نیست

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به بخش دیگری از نامه امام جواد(ع) به علی بن مهزیار، بر توجه به نظارت و علم اولیای الهی نسبت به رفتار انسان تأکید کرد و گفت: باید توجه داشته باشیم که حرکات و رفتار ما از دید و علم آن بزرگواران پنهان نیست.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه افزود: این باور باید در زندگی طلبه و مدیر حوزه اثرگذار باشد؛ زیرا انسان وقتی بداند رفتار و عملکرد او در محضر خداوند و اولیای الهی مورد توجه است، در رعایت وظایف و مراقبت از رفتار خود جدی‌تر خواهد بود.

مدیر موفق باید از سیره پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) الگوبرداری کند

آیت‌الله شب‌زنده‌دار با اشاره به مسئولیت مدیران مدارس و مراکز حوزوی در تربیت طلاب اظهار داشت: یک مدیر موفق که تربیت عده‌ای را بر عهده گرفته است، بهترین الگو را باید از پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) دریافت کند.

عضو فقهای شورای نگهبان افزود: باید سیره عملی و رفتاری پیامبر اکرم(ص) و ائمه هدی(ع) مطالعه شود و عوامل موفقیت آنان در تربیت انسان‌ها استخراج و در مدیریت حوزه‌ها به کار گرفته شود.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه، شفقت، مهربانی و یکرنگی با افراد تحت تربیت را از جمله عوامل مهم موفقیت مدیران دانست و گفت: مدیر هم به جاذبه نیاز دارد و هم در مواردی به دافعه، اما جاذبه و محبت اثر بیشتری دارد و باید جایگاه نخست را در مدیریت تربیتی داشته باشد.

وی تصریح کرد: مدیر باید برای طلاب، ملجأ و پناهگاه باشد؛ زیرا طلبه ممکن است در مسیر تحصیل با ناامیدی، شبهه، پرسش و حتی تحیر مواجه شود و مدیر موفق باید بتواند با استدلال و بیان مناسب، پرسش‌ها و نگرانی‌های او را برطرف کند.

مدیر مدرسه برای طلبه مانند پدر مهربان باشد

آیت‌الله شب‌زنده‌دار با استناد به روایتی از امام رضا(ع) درباره ویژگی‌های امام، اظهار داشت: در این روایت، امام به عنوان «انیس رفیق»، «والد شفیق» و مانند برادری صمیمی و مادری دلسوز نسبت به فرزند خردسال معرفی شده است.

وی ادامه داد: مدیر حوزه و مدرسه نیز باید این الگو را از سیره اهل‌بیت(ع) دریافت کند و در رفتار خود با طلاب به کار گیرد؛ به گونه‌ای که طلبه مدیر خود را همچون پدری مهربان و دلسوز احساس کند.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه در ادامه به نمونه‌هایی از رفتار علمای بزرگ حوزه با طلاب اشاره کرد و گفت: مرحوم آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری با وجود جایگاه علمی و مرجعیت، نسبت به طلاب بیمار و نیازمند توجه ویژه داشتند و حتی برای آنان در حجره غذا فراهم می‌کردند.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم همچنین با اشاره به سیره برخی دیگر از بزرگان حوزه، افزود: در زندگی علمای بزرگ موارد متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد آنان نسبت به مشکلات طلاب بی‌تفاوت نبودند و شخصاً برای رفع نیازهای آنان اقدام می‌کردند.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار خاطرنشان کرد: وقتی طلبه می‌بیند استاد و مدیر مدرسه با وجود جایگاه علمی و مدیریتی خود، این‌چنین نسبت به او دلسوز و مهربان است، این رفتار در تربیت و شخصیت او اثر عمیقی خواهد گذاشت.

مدیران در اجرای مصوبات حوزه امانت‌دار باشند

عضو فقهای شورای نگهبان امانتداری مدیران را مورد تأکید قرار داد و گفت: مدیر باید امین باشد و یکی از مصادیق امانتداری، رعایت و اجرای مصوبات حوزه است.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه با اشاره به برخی گزارش‌ها از مدارس اظهار داشت: گاهی مشاهده می‌شود برخی برنامه‌ها و دروس مصوب در بعضی مدارس اجرا نمی‌شود و حتی ممکن است نمره طلاب بدون طی کامل فرآیند آموزشی مورد تأیید قرار گیرد؛ این مسئله با امانتداری مدیریتی سازگار نیست.

وی تصریح کرد: ممکن است مدیر نسبت به یک مصوبه اشکال یا پیشنهادی داشته باشد و این موضوع را می‌تواند در جلسات، کمیسیون‌ها و فرآیندهای کارشناسی مطرح کند، اما هنگامی که موضوعی پس از بررسی و تبادل نظر به تصویب رسید، مدیر باید آن را اجرا کند.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار تأکید کرد: عدم اجرای مصوبات علاوه بر اینکه با امانتداری منافات دارد، می‌تواند در مسائل مختلف آموزشی و حتی حقوقی و اداری نیز مشکلاتی ایجاد کند.

سنت‌های کارآمد حوزه نباید فراموش شود

عضو فقهای شورای نگهبان همچنین بر ضرورت حفظ سنت‌های مؤثر آموزشی حوزه‌های علمیه تأکید کرد و گفت: برخی سنت‌های کارآمد حوزه نباید فراموش شوند.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه با اشاره به اهمیت مباحثه، پیش‌مطالعه و پس‌مطالعه و بازگشت به مطالب خوانده‌شده افزود: مباحثه یکی از سنت‌های مؤثر حوزه است و باید در نظام آموزشی مورد توجه جدی قرار گیرد.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: تدریس، مباحثه و مرور و بازگشت به کتب و مطالب علمی، نقش مهمی در تثبیت دانش و رشد علمی طلاب دارد و نباید این ظرفیت‌های ارزشمند در فرآیندهای جدید آموزشی مورد غفلت قرار گیرد.

مدیران حوزه نباید از رشد علمی خود غافل شوند

آیت‌الله شب‌زنده‌دار خطاب به مدیران حوزه‌های علمیه گفت: مسئولیت مدیریتی نباید موجب شود انسان از رشد علمی خود فاصله بگیرد.

عضو فقهای شورای نگهبان افزود: مدیران با وجود آنکه مسئولیت اداره یک مدرسه یا مجموعه را بر عهده دارند، باید همچنان ارتباط خود را با مباحث علمی، به‌ویژه مباحث استدلالی، حفظ کنند.

دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه ادامه داد: یکی از بهترین راه‌ها برای حفظ نشاط علمی، علاوه بر مطالعه، داشتن مباحثه با دوستان و فضلای علمی است. مدیران باید در منطقه‌ای که حضور دارند، اگر فرد یا دوستانی برای مباحثه علمی دارند، این فرصت را از دست ندهند.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم تأکید کرد: مطالعه به تنهایی کافی نیست و مباحثه، تبادل نظر، مطالعه مستمر و حتی نوشتن می‌تواند ذهن انسان را فعال نگه دارد و زمینه ترقی و تعالی علمی را فراهم کند.

آیت‌الله شب‌زنده‌دار در پایان با دعا برای توفیق مدیران حوزه‌های علمیه اظهار داشت: امیدواریم مسئولان و مدیران حوزه بتوانند در این مسیر به گونه‌ای عمل کنند که رضایت خداوند متعال و حضرت ولی‌عصر(عج) را به دنبال داشته باشد و در تربیت نسل آینده حوزه‌های علمیه موفق باشند.