شبستان

حجت‌الاسلام محمد لاکانی، مدیرکل مرکز خدمات حوزه‌های علمیه استان گیلان و کارشناس مسائل فرهنگی و دینی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری شبستان به مناسبت بازگشایی حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها و مدارس، با اشاره به اینکه بازگشایی مراکز علمی صرفاً آغاز یک سال تحصیلی تازه نیست، اظهار کرد: بازگشایی مراکز علمی، آغاز دوباره یک حرکت تمدن‌ساز است و هر کلاس درس می‌تواند نقطه آغاز یک تحول باشد و هر کتاب، پنجره‌ای به سوی حقیقت بگشاید و هر معلم، استاد و مربی، چراغی در مسیر زندگی یک انسان روشن کند.

وی با اشاره به نخستین پیام وحیانی به پیامبر اکرم(ص) که با فرمان «اقْرَأْ» آغاز شد، گفت: قرآن کریم می‌فرماید «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ»؛ بخوان به نام پروردگارت که آفرید. این آغاز، پیام بزرگی برای همه نسل‌ها دارد، جامعه‌ای که می‌خواهد به سوی کمال حرکت کند، باید از خواندن، آموختن و اندیشیدن آغاز کند.

لاکانی با تأکید بر اینکه اسلام، علم را زینت زندگی نمی‌داند، بلکه آن را یکی از ارکان تعالی انسان می‌شمارد، تصریح کرد: در منطق قرآن، علم هنگامی ارزشمندتر می‌شود که انسان را از سطح دانستن به مرحله فهمیدن، از فهمیدن به باور کردن و از باور کردن به عمل صالح برساند. از همین رو قرآن کریم می‌فرماید «قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ»؛ بگو آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند یکسانند؟ این پرسش قرآن، در حقیقت یک پاسخ روشن در خود دارد که دانایی و نادانی هم‌تراز نیستند.

علم؛ نردبان تعالی انسان

این کارشناس مسائل دینی با اشاره به اینکه در فرهنگ قرآن، علم حقیقی صرفاً انباشتن اطلاعات نیست، خاطرنشان کرد: دانشی که انسان را متکبر، بی‌اخلاق و بی‌مسئولیت کند، از حقیقت علم فاصله گرفته است. قرآن کریم در توصیف مقام عالمان می‌فرماید «إِنَّمَا یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ»؛ تنها بندگان دانای خدا هستند که از او خشیت دارند و این آیه حقیقتی بسیار عمیق را آشکار می‌کند: علم باید به خشیت، مسئولیت و تعالی اخلاقی بینجامد.

وی با بیان اینکه از این منظر، عالم حقیقی کسی نیست که فقط پاسخ پرسش‌ها را بداند؛ بلکه کسی است که دانستن، رفتار او را نیز اصلاح کرده باشد گفت: علم اگر با اخلاق همراه شود، چراغ است؛ اگر با تقوا همراه شود، هدایت است؛ و اگر در خدمت مردم قرار گیرد، به سرمایه‌ای برای سعادت جامعه تبدیل می‌شود.

حجت‌الاسلام لاکانی در ادامه با اشاره به رسالت حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها و مدارس، اظهار کرد: مدرسه، نقطه آغاز شکل‌گیری شخصیت علمی و اخلاقی نسل آینده است. دانشگاه، میدان تولید علم، پژوهش، تخصص و حل مسائل جامعه است و حوزه علمیه، سنگر معارف الهی، فقاهت، اخلاق، حکمت و هدایت دینی جامعه است. این سه نهاد، اگرچه مأموریت‌های متفاوتی دارند، اما در حقیقت ساختن انسان و آبادانی جامعه مشترکند.

وی تصریح کرد: جامعه‌ای که مدرسه را جدی بگیرد، آینده خود را ساخته است؛ جامعه‌ای که دانشگاه را به میدان پژوهش و حل مسئله تبدیل کند، مسیر پیشرفت خود را هموار کرده است؛ و جامعه‌ای که حوزه علمیه را پشتوانه معرفتی و اخلاقی خویش بداند، برای هدایت معنوی نسل‌ها سرمایه‌ای گران‌بها در اختیار خواهد داشت.

دانش برای دانستن نیست؛ برای ساختن است

این کارشناس مسائل دینی با اشاره به تحولات سریع جهان امروز، گفت: امروز جهان با سرعتی شگفت‌انگیز در حال تغییر است. فناوری، هوش مصنوعی، علوم پزشکی، اقتصاد دانش‌بنیان، ارتباطات و تحولات اجتماعی، هر روز افق‌های تازه‌ای پیش روی بشر می‌گشایند. در چنین جهانی، نمی‌توان با محفوظات گذشته، پاسخ پرسش‌های آینده را داد.

وی اذعان کرد: نسل جدید باید بیاموزد که چگونه بیندیشد، چگونه پرسش و تحقیق کند و چگونه از دانش برای حل مشکلات انسان‌ها استفاده نماید.

لاکانی با تأکید بر اینکه هیچ کلاس درسی را نباید کوچک شمرد، خاطرنشان کرد: دانش‌آموز امروز ممکن است پژوهشگر فردا باشد؛ دانشجوی امروز می‌تواند پزشک، مهندس، استاد، مدیر یا کارآفرین فردا باشد؛ و طلبه امروز ممکن است سال‌ها بعد، عالمی باشد که اندیشه و اخلاق او بر زندگی هزاران انسان اثر بگذارد.

وی ادامه داد: گاهی یک جمله از زبان یک معلم، یک استاد یا یک عالم می‌تواند مسیر تمام زندگی یک انسان را تغییر دهد.

در مکتب اهل‌بیت(ع)؛ علم، امانت الهی است

حجت‌الاسلام لاکانی در ادامه با اشاره به جایگاه علم در فرهنگ اهل‌بیت(ع)، گفت: از پیامبر اکرم(ص) در منابع حدیثی نقل شده «طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِیضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ»؛ دانش‌آموزی بر هر مسلمانی واجب است. هرچند درباره سند این روایت میان محدثان بحث‌هایی وجود دارد؛ بنابراین مضمون آن را باید در کنار مجموعه فراوانی از آموزه‌های قرآن و روایات درباره فضیلت علم و دانش دید.

وی افزود: امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در میراث گران‌سنگ نهج‌البلاغه و دیگر سخنان منسوب به آن حضرت، بارها بر ارزش دانش و برتری آن نسبت به ثروت و قدرت تأکید فرموده‌اند.

لاکانی اضافه کرد: در این نگاه، ثروت ممکن است روزی از انسان جدا شود، قدرت ممکن است از میان برود و موقعیت اجتماعی تغییر کند؛ اما دانشی که با ایمان و عمل همراه شده باشد، سرمایه‌ای است که در جان انسان می‌ماند.

بازگشایی؛ فرصتی برای بازگشت به هدف

این کارشناس مسائل دینی با اشاره به بازگشایی مراکز آموزشی، اظهار کرد: اکنون که درهای مراکز آموزشی به روی دانش‌آموزان، دانشجویان و طلاب گشوده می‌شود، شاید شایسته باشد هر یک از ما از خود بپرسیم: برای چه می‌آموزم؟ اگر پاسخ این پرسش فقط رسیدن به مدرک، شغل، درآمد یا موقعیت اجتماعی باشد، هنوز بخشی از حقیقت علم را ندیده‌ایم. دانش باید ما را توانمندتر، مسئول‌تر، اخلاقی‌تر و مفیدتر برای جامعه کند.

وی تصریح کرد: چه زیباست که دانش‌آموز، در کنار کتاب درسی، کتاب اخلاق را نیز بخواند؛ دانشجو، در کنار تخصص، مسئولیت اجتماعی را بیاموزد؛ و طلبه، در کنار تحصیل علوم حوزوی، با نیازهای واقعی جامعه و مسائل روز مردم نیز آشنا شود. زیرا رسالت آموزش، تنها تربیت انسان‌های باسواد نیست؛ تربیت انسان‌های فرهیخته، مسئول و اثرگذار است.

سخنی با دانش‌آموزان، دانشجویان و طلاب و اساتید

حجت‌الاسلام لاکانی خطاب به دانش‌آموزان، دانشجویان و طلاب، گفت: فرزندان عزیز ایران اسلامی! فصل تحصیل را جدی بگیرید. کتاب را دوست بدارید، پرسشگر باشید، از سختی راه خسته نشوید و بدانید که هیچ موفقیت بزرگی بدون سال‌ها تلاش و مجاهدت علمی به دست نمی‌آید. اگر امروز در یک کلاس کوچک نشسته‌اید، رؤیای بزرگی در سر داشته باشید. شاید قلمی که امروز در دست شماست، فردا سرنوشت یک جامعه را بنویسد. شاید کتابی که امروز می‌خوانید، فردا راهگشای حل مشکلی بزرگ باشد. و شاید معلمی که امروز سخنش را می‌شنوید، سال‌ها بعد در خاطرتان به عنوان کسی باقی بماند که جرقه یک تحول را در وجود شما روشن کرد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود خطاب به معلمان، استادان و عالمان، اظهار کرد: در سوی دیگر این میدان، رسالتی عظیم بر دوش معلمان، استادان و عالمان قرار دارد. نسل جدید، بیش از آنکه به سخنرانی نیاز داشته باشد، به الگو نیاز دارد. دانش‌آموز و دانشجو باید در رفتار معلم و استاد خویش، صداقت، امید، نظم، عدالت، تواضع و عشق به حقیقت را ببیند. و طلبه باید در محضر استاد، علاوه بر علم، ادب، تقوا، حلم، آزاداندیشی و اخلاص را بیاموزد.

لاکانی خاطرنشان کرد: اگر کلاس درس بتواند هم‌زمان عقل و دل انسان را پرورش دهد، آن کلاس دیگر صرفاً یک کلاس نیست؛ کارگاه انسان‌سازی است.

وی با تأکید بر اینکه بازگشایی حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها و مدارس را باید به فال نیک گرفت، گفت: بیایید سال تحصیلی جدید را با یک عهد آغاز کنیم: بخوانیم برای فهمیدن؛ بیاموزیم برای ساختن؛ بیندیشیم برای یافتن حقیقت؛ و دانسته‌هایمان را در خدمت انسان و جامعه قرار دهیم.

لاکانی اذعان کرد: جامعه‌ای که اهل علم باشد، آینده‌نگر است؛ جامعه‌ای که اهل تفکر باشد، اسیر جهل نمی‌شود؛ و جامعه‌ای که علم را با ایمان و اخلاق درآمیزد، می‌تواند تمدنی بسازد که در آن دانایی، کرامت انسان و معنویت در کنار یکدیگر شکوفا شوند.

وی با تبریک آغاز سال تحصیلی به همه دانش‌آموزان، دانشجویان، طلاب، معلمان، استادان و عالمان فرهیخته، خاطرنشان کرد: زنگ مدرسه‌ها به صدا درمی‌آید، کلاس‌های دانشگاه جان می‌گیرند و حوزه‌های علمیه بار دیگر پذیرای جویندگان معارف الهی می‌شوند. چه زیباست اگر در پس این صدا، ندای جاودانه قرآن را نیز بشنویم: «اقْرَأْ»؛ بخوان، که راه روشن آینده، از دانایی می‌گذرد؛ و دانایی، هنگامی به کمال می‌رسد که با ایمان، اخلاق و خدمت به انسان‌ها همراه شود.

حجت‌الاسلام علی زارعی، کارشناس مرکز تخصصی صحیفه سجادیه و مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه سلسله بحث‌های آشنایی و انس با صحیفه سجادیه در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از کرمان گفت: در ایامی که لحظات واپسین تابستان ۱۴۰۵ و در آستانه شروع فصل پاییز و گشایش مدارس و دانشگاه‌ها و مراکز علمی و همچنین در آستانه هفته دفاع مقدس قرار داریم؛ بحث مرزداری و مرزبانی از مملکت و دین با توجه به دعای بیست و هفتم از صحیفه سجادیه مطرح می‌شود.

وی در همین باره با بیان اینکه همه ائمه عالم به تمام معنا و عالم‌پرور و مشوق دانش‌آموزی و دانشجویی بودند؛ افزود: دانش چراغی است که صاحب خود را از ظلم و ظلمات نجات می‌دهد.

حجت‌الاسلام زارعی در باب اهمیت علم‌آموزی با یادآوری این موضوع که اولین کلمه نازل شده از قرآن "اقراء" است که ارزش خواندن و علم آموزی را به انسان یادآور می‌شود؛ اظهار کرد: خداوند خود اولین معلم است و در قرآن به قلم سوگند یاد شده که از ابزار علم است.

وی همه این موارد را حاکی از ارزشمندی علم دانست و با افزودن اینکه علمی مطلوب قرآن و دین است که حجاب‌های خودخواهی را کنار بزند و روح خداخواهی و خدمت به خلق را در انسان بدمد؛ تصریح کرد: نور معلمان خوب هیچ وقت خاموش شدنی نیست.

حجت‌الاسلام زارعی ادامه داد: امام سجاد علیه السلام خود معلمی است که با افروختن چراغ صحیفه سجادیه نوری در تاریکی‌های دنیا برافروخته که توجه به آن باعث نجات انسان از امواج مهلک فتنه‌ها در دنیا است؛ نوری که بشریت را به خداوند رهنمون می‌شود و راه و رسم بندگی و زندگی بر مبنای عقل و معرفت را به انسان می‌آموزد.

وی با اشاره به همزمانی ایام تعلیم و تربیت و هفته دفاع مقدس اظهار کرد: ما در برابر معلمان و مجاهدان راه حق و حقیقت سر تعظیم فرود می‌آوریم زیرا مرزداری شامل مرزداری از مرزهای آبی و خاکی و هوایی و مرزداری در حوزه علم و دانش است که کشور عزیز ما به هر دو نوع مرزداری بسیار نیازمند است.

مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: لذا باید به دعای بیست و هفتم توجه وافری داشته باشیم تا هم از معلمان و مدرسان و مربیان علمی خود قدردانی و یادی کرده باشیم و هم از نیروهای عزیز و جان برکف و مخلص و مجاهد نظامی و انتظامی کشور محبوب‌مان و هم از عالمانِ با اسلحه بیان و قلم و کتابت و هم از جانبازان و شهدا و ایثارگرانی که محبوب خدا هستند.

وی با بیان اینکه حضرت در این دعا واقعاً مسائل بسیار عمیق و دقیقی برای مرزداران بیان کردند؛ ضمن بازخوانی عباراتی از این دعا گفت: با توجه به دو نوع مرزداری و مرزبانی که اشاره شد؛ این دعا هم برای عالمان و معلمان مربیان و هم برای نیروهای عزیز نظامی و انتظامی و پشت لانچر نشسته‌ها و برای عزیزانی است که ماه‌ها در این شرایط بسیار سخت مدافع این مملکت علوی و مهدوی هستند.

حجت‌الاسلام زارعی سپس بخش‌های دیگری از این دعا را خواند و گفت: حضرت دعا و خواسته‌های ارزشمندی برای مرزداران در این دعا آورده‌اند و در ادامه به جایی می‌رسند که برای دشمنان اسلام و مسلمین نفرین‌هایی دارند از جمله اینکه می‌فرماید که جمع آنان را از هم بپاش، اسلحه آنها را کُند کن؛ ارحام زنان‌شان را نابارور و اصلاب مردان‌شان را خشک کن و نسل جنبندگان و چهارپایان‌شان را قطع فرما که این نفرین‌ها لایق کسانی است که دشمن جبهه حق و حقیقت باشند.

وی ادامه داد: حضرت سپس می‌فرمایند: انگیزه جهاد در برابر دشمنان را به همه عنایت کن و آنها را از جانب خود با فرشتگانی که پی در پی می‌آیند یاری فرما تا دشمنان را به دورترین نقطه زمین برانند در حالی که یا در زمینت کشته و اسیر شده باشند یا اقرار نمایند به اینکه تویی معبودی که جز تو معبودی نیست و... تا به عبارات پایانی دعا می‌رسد.

کارشناس مرکز تخصصی صحیفه سجادیه بیان کرد: امام سجاد علیه‌السلام در جای دیگری از این دعا فرمودند: معبودا! هر مسلمانی که امر اسلام او رو اندیشناک ساخته و اجتماع مشرکان علیه مسلمانان او را اندوهناک نموده پس قصد جنگ یا آهنگ جهادی کرده ولی ناتوانی او را خانه‌نشین ساخته یا تنگدستی او را به درنگ وا داشته یا پیشامدی او را از انجام آن تصمیم به تأخیر افکنده یا در برابر خواسته‌اش مانع پیش آمده، نامش را در میان عبادت کنندگان خودت بنویس و برایش پاداش مجاهدان را مقرر بفرما و او را در سلک شهیدان و نیکوکاران قرار بده و بعد حضرت این دعا را با سلام و صلوات بر محمد و آل محمد خاتمه می‌دهند.

وی گفت: نتیجه اینکه مرزداری و مرزبانی از اسلام و دین و ممالک اسلامی به دو شکل است؛ یک مرزداری علمی‌ست که فرمودند "العلم سلطان"  آن علمی که ایجاد قدرت و معرفت می‌کند و دست انسان را در دنیا و آخرت می‌گیرد و چقدر دین توصیه کرده به اینکه انسان دانشمند باشد و عمرش را هزینه در مسیر یاد گرفتن یا در مسیر یاد دادن هزینه کند و دائماً انسان هم دانش‌آموز باشد و هم معلم که این مطلوب دین و یک نوع مرزداری و مرزبانی است.

حجت‌الاسلام زارعی اضافه کرد: نوع دیگر مرزبانی مجاهدت و استقرار در مرزها و شرایط طاقت‌فرسا و سخت آب و هوایی است که انسان از خانواده و شهرها و آبادی‌ها به دور باشد و در خط مقدم جبهه و مبارزه با دشمنان که آن را نیروهای عزیز نظامی و انتظامی ما به عهده گرفتند.

وی اظهار کرد؛ اکثر این نیروهای نظامی و انتظامی حافظ کل قرآن هستند و بسیاری از آنان دانشمند و عالم هستند که همه اینها مطلوب قرآن است و خداوند مطمئناً دستگیر این نوع مجاهدت‌ها و مرزبانی و مرزداری خواهد بود.

کارشناس مرکز تخصصی صحیفه سجادیه بار دیگر ضمن گرامیداشت هفته دفاع مقدس و آغاز سال جدید تحصیلی ابراز امیدواری کرد: همه خود را به گونه‌ای تربیت کنیم که در مسیر مرزبانی و مرزداری دین و مملکت و اجتماع و امت اسلام باشیم.