به گزارش خبرگزاری شبستان، کتاب "درس گفتارهایی در فقه سیاسی" شامل مجموعه گفتارها و مقالاتی در خصوص فقه سیاسی است به کوشش دکتر منصور میراحمدی گردآوری و تدوین شده است.
بنابراین گزارش، اثر حاضر به معرفی فقه سیاسی برای دانشجویان و دانش پژوهان علوم سیاسی می پردازد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی درس 3 واحدی با نام «فقه سیاسی» وارد دروس دوره کارشناسی ارشد علوم سیاسی شد.
هدف این درس آشنایی دانشجویان با فقه سیاسی و موضوعات مرتبط با آن است. این درس در کنار دیگر دروس اسلامی، وضعیت خاصی را برای مجموعه برنامه درسی رشته علوم سیاسی ایجاد کرده است؛ وضعیتی که در آن دانشجویان افزون بر آشنایی با جدیدترین نظریه های مطرح شده در دنیا درباره سیاست، با دیدگاه اسلام نیز آشنا می شوند.
همچنین، فقه سیاسی افزون بر آشناسازی دانشجویان با دیدگاه اسلام درباره سیاست، به طور مستقیم به مبانی فقهی و نظری نظام جمهوری اسلامی نیز ارتباط پیدا می کند و از این جهت زمینه های لازم جهت مقایسه بنیان های نظری جمهوری اسلامی و دیگر نظام های سیاسی را نیز فراهم می کند.
از این رو، تاکنون دو اثر مهم و ارزشمند با عنوان "فقه سیاسی" تألیف آیت الله عمید زنجانی و "فقه سیاسی اسلام" تألیف حجت الاسلام شکوری درباره فقه سیاسی به زبان فارسی نگارش یافته و در تدریس این درس به عنوان منبع و مرجع مورد استفاده قرار گرفته است.
برغم نکات قوت فراوانی که در این آثار وجود دارد، نوعی رویکرد حقوقی به ویژه بر اثر نخست، حاکم است چرا که فقه سیاسی در این آثار بیشتر ناظر به احکام شرعی مربوط به زندگی سیاسی مورد توجه قرار دارد. از این رو، تلاش شده با گزارشی از ابواب فقهی مربوط به سیاست داخلی و خارجی دولت اسلامی، فقه سیاسی معرفی گردد. به نظر می رسد، این رویکرد به تمامه نمی تواند بیانگر هویت معرفتی فقه سیاسی باشد.
این گزارش می افزاید: در کتاب درس گفتارهایی در فقه سیاسی تلاش شده است فقه سیاسی به نوان یکی از اقسام دانش سیاسی شکل یافته در فرهنگ و تمدن اسلامی مورد توجه قرار گیرد. در این اثر هویت معرفتی فقه سیاسی مورد مطالعه قرار گرفته از این رو در تنظیم فصول این اثر تلاش شده است ابعاد و زوایای گوناگون دانش سیاسی توضیح داده شود. بنابراین، می توان رویکرد دانش محوری و برخورداری از نوعی نگاه جامع گرایانه به هویت فقه سیاسی را از نوآوری های این کتاب دانست.
حاکمیت روش توصیفی تحلیل بر فصول کتاب
اگرچه می توان نوعی تکثر به لحاظ روشی در فصول این کتاب به اقتضای تعدّد مؤلفان اثر مشاهده کرد امّا در مجموع روش کلی حاکم بر اثر روش توصیفی تحلیلی است. در فصول این اثر، از یک سو تلاش شده است گزارشی از سیمای فقه سیاسی با توجه به موضوع، قلمرو، مبانی، مسائل و برخی نظریه های آن ارائه شود، از سوی دیگر از مسیر گزارش مذکور، تبیین هویت معرفتی فقه سیاسی با تحلیل گزاره ها و داده های تحقیق و دیدگاه ها، در دستور کار قرار گرفته است.
با چنین روشی، از دو دیدگاه درباره هویت معرفتی فقه سیاسی سخن گفته شده است؛ دیدگاهی که فقه سیاسی را به عنوان شاخه ای از فقه در نظر می گیرد و دیدگاهی که آن را به عنوان یکی از اقسام دانش سیاسی اسلامی به شمار می آورد.
رویکرد حاکم بر مجموعه فصول این اثر، از نوع رویکردهای درجه دوم بوده، در تحلیل هویت معرفتی فقه سیاسی و ابعاد آن، از منظر بیرونی به فقه سیاسی نگریسته شده است.
در مرحله نخست، نتیجه اصلی پژوهش حاضر معرفی فقه سیاسی است. اما در مرحله دوم، ضمن اشاره به دیدگاه رایج درباره فقه سیاسی مبنی بر اینکه فقه سیاسی شاخه ای از فقه است، تلاش شده چگونگی فراهم شدن زمینه های طرح دیدگاه دوم توضیح داده شود.
مجموعه مطالبی که در برخی از فصول این اثر ارائه شده است این ایده را تقویت می کند که می توان با تکیه بر ادبیات علمی موجود، امروزه از فقه سیاسی به مثابه دانش سیاسی اسلامی سخن گفت. اثر حاضر با تعریف فقه سیاسی براساس این دیدگاه، برخی از موضوعات مرتبط با آن همچون مبانی، مسائل و برخی از نظریه های آن را توضیح می دهد.
تبیین اعتبار و قلمرو فقه سیاسی
کتاب درسی فقه سیاسی از یک پیشگفتار و پنج فصل و یک خاتمه تشکیل شده است. در پیشگفتار اشاره ای گذرا به هدف تدوین کتاب و معرفی فصول آن صورت گرفته است. فصل اول با عنوان «سیمای عمومی فقه سیاسی» عهده دار معرفی اجمالی موضوع، مسائل و جایگاه فقه سیاسی در طبقه بندی علوم اسلامی و دانش سیاسی جدید است. در فصل دوم، «اعتبار و قلمرو فقه سیاسی» با نگاهی بیرونی مورد بررسی قرار گرفته، چیستی، ویژگی ها و مبانی اعتبار فقه سیاسی تبیین گردیده است.
فصل سوم با عنوان «مبانی نظری فقه سیاسی»، تلاش می کند بنیان های نظری (کلامی و معرفت شناختی) فقه سیاسی را به عنوان شاخه ای از دانش سیاسی اسلامی توضیح دهد.
بنابر گزارش پایگاه اطلاع رسانی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، «مسائل فقه سیاسی» در فصل چهارم کتاب با دو رهیافت توصیفی و تجویزی و از منظر بیرونی توضیح داده شده اند و در نهایت در فصل پنجم از میان نظریه های مختلف فقه سیاسی، به دلیل اهمیت، «نظریه های نظام سیاسی در فقه سیاسی» در دو شاخه فقه سیاسی شیعه و فقه سیاسی اهل سنت تبیین گردیده اند.
شایان ذکر است، در خاتمه با گزارشی از محتوای فصول، مهمترین دستاوردهای پژوهش در جهت معرفی هویت معرفتی فقه سیاسی به اختصار مورد اشاره قرار گرفته است.
پایان پیام/
نظر شما